Zeaxanthin là gì? Công dụng, lợi ích đối với mắt và thực phẩm giàu zeaxanthin

Zeaxanthin là một sắc tố tự nhiên thuộc nhóm carotenoid, tập trung chủ yếu tại điểm vàng (macula) của võng mạc. Cùng với lutein, zeaxanthin được xem là một trong những dưỡng chất quan trọng giúp bảo vệ mắt trước tác động của ánh sáng xanh và quá trình lão hóa.

Không giống như many dưỡng chất khác, cơ thể con người không thể tự tổng hợp zeaxanthin mà cần bổ sung thông qua chế độ ăn hoặc các sản phẩm hỗ trợ. Vậy zeaxanthin là gì, có vai trò gì đối với sức khỏe mắt, thực phẩm nào chứa nhiều zeaxanthin và ai nên bổ sung? Hãy cùng Trọng Hà Official tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Zeaxanthin là gì?

Zeaxanthin là một sắc tố tự nhiên thuộc nhóm carotenoid – nhóm hợp chất tạo nên màu vàng, cam và đỏ của nhiều loại rau củ, trái cây. Cùng với lutein và meso-zeaxanthin, zeaxanthin là một trong đóng vai trò chính được tìm thấy tại điểm vàng (macula) của võng mạc, nơi đảm nhiệm chức năng nhìn chi tiết và phân biệt màu sắc.

Không giống như một số vitamin mà cơ thể có thể tự tổng hợp hoặc dự trữ trong thời gian dài, zeaxanthin không được cơ thể sản xuất. Dưỡng chất này cần được bổ sung thông qua chế độ ăn hằng ngày hoặc các sản phẩm hỗ trợ khi cần thiết.

Trong tự nhiên, zeaxanthin có mặt ở nhiều loại thực phẩm như ngô vàng, ớt chuông vàng, lòng đỏ trứng, cải bó xôi, cải xoăn và một số loại trái cây có màu vàng hoặc cam. Sau khi được hấp thu, zeaxanthin sẽ tập trung nhiều tại điểm vàng của võng mạc để tham gia bảo vệ mắt trước các tác nhân từ môi trường.

Nếu bạn chưa tìm hiểu về lutein, có thể tham khảo bài viết Lutein là gì? để hiểu rõ hơn về nhóm carotenoid có lợi cho sức khỏe mắt.

Vai trò của zeaxanthin đối với sức khỏe mắt

Điểm vàng là vùng nhỏ nằm ở trung tâm võng mạc nhưng lại giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đọc sách, lái xe, nhận diện khuôn mặt và quan sát các chi tiết. Zeaxanthin là một trong những dưỡng chất tập trung với nồng độ cao tại khu vực này.

Theo các nghiên cứu, zeaxanthin hoạt động theo nhiều cơ chế khác nhau để góp phần duy trì sức khỏe mắt, trong đó nổi bật là:

• Hỗ trợ hấp thụ một phần ánh sáng xanh năng lượng cao trước khi ánh sáng đi sâu vào võng mạc.
• Tham gia trung hòa các gốc tự do sinh ra trong quá trình chuyển hóa và khi mắt tiếp xúc với ánh sáng.
• Góp phần bảo vệ tế bào võng mạc trước stress oxy hóa.
• Hỗ trợ duy trì mật độ sắc tố điểm vàng, yếu tố liên quan đến khả năng nhìn rõ và độ nhạy tương phản.

Nhờ những đặc tính này, zeaxanthin thường được nghiên cứu cùng với lutein trong các chương trình đánh giá vai trò của carotenoid đối với sức khỏe mắt, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với màn hình điện tử.

Zeaxanthin hoạt động như thế nào?

Sau khi được hấp thu từ thực phẩm hoặc các sản phẩm bổ sung, zeaxanthin được vận chuyển qua máu và tích lũy chủ yếu tại điểm vàng (macula) của võng mạc. Đây là vùng chịu trách nhiệm giúp mắt nhìn rõ các chi tiết nhỏ, đọc chữ, nhận biết màu sắc và quan sát vật thể ở trung tâm tầm nhìn.

Tại điểm vàng, zeaxanthin cùng với lutein và meso-zeaxanthin tạo thành lớp sắc tố điểm vàng (macular pigment). Lớp sắc tố này được cho là góp phần hấp thụ một phần ánh sáng xanh năng lượng cao trước khi ánh sáng tác động đến các tế bào cảm thụ ánh sáng của võng mạc.

Ngoài khả năng hấp thụ ánh sáng xanh, zeaxanthin còn có đặc tính chống oxy hóa. Dưỡng chất này góp phần trung hòa các gốc tự do được tạo ra trong quá trình chuyển hóa hoặc khi mắt tiếp xúc với ánh sáng trong thời gian dài, từ đó hỗ trợ bảo vệ các tế bào võng mạc.

Những lợi ích của zeaxanthin đối với sức khỏe mắt

Zeaxanthin là một trong những carotenoid được nghiên cứu nhiều trong lĩnh vực chăm sóc mắt. Khi kết hợp với lutein trong chế độ ăn hoặc các sản phẩm bổ sung, zeaxanthin được cho là góp phần hỗ trợ sức khỏe thị giác thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Dưới đây là những lợi ích nổi bật của dưỡng chất này.

Góp phần bảo vệ điểm vàng của võng mạc

Điểm vàng (macula) là vùng trung tâm của võng mạc, đóng vai trò quan trọng trong việc nhìn rõ chi tiết, đọc sách, lái xe và nhận biết khuôn mặt. Đây cũng là nơi tập trung hàm lượng zeaxanthin cao nhất trong mắt.

Zeaxanthin cùng với lutein và meso-zeaxanthin tạo nên lớp sắc tố điểm vàng. Lớp sắc tố này góp phần bảo vệ các tế bào võng mạc trước tác động của ánh sáng và stress oxy hóa, đồng thời hỗ trợ duy trì chức năng thị giác theo thời gian.

Hỗ trợ chống oxy hóa cho mắt

Mắt là một trong những cơ quan hoạt động liên tục và thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng. Quá trình này có thể tạo ra các gốc tự do làm tăng stress oxy hóa trong mô mắt.

Với đặc tính chống oxy hóa, zeaxanthin góp phần trung hòa các gốc tự do, từ đó hỗ trợ bảo vệ tế bào võng mạc và các cấu trúc khác của mắt trước những tác động từ môi trường cũng như quá trình lão hóa tự nhiên.

Góp phần hấp thụ một phần ánh sáng xanh

Ánh sáng xanh có mặt trong ánh nắng mặt trời và cũng được phát ra từ nhiều thiết bị điện tử như máy tính, điện thoại thông minh hay máy tính bảng. Việc tiếp xúc với ánh sáng xanh trong thời gian dài là chủ đề đang được nhiều nhà khoa học quan tâm.

Zeaxanthin được xem là một “bộ lọc tự nhiên” của điểm vàng khi góp phần hấp thụ một phần ánh sáng xanh năng lượng cao trước khi ánh sáng đi sâu vào võng mạc. Tuy nhiên, zeaxanthin không thể thay thế các biện pháp bảo vệ mắt như nghỉ ngơi hợp lý, điều chỉnh độ sáng màn hình hoặc sử dụng kính lọc ánh sáng xanh khi cần thiết.

Hỗ trợ duy trì sức khỏe thị giác theo tuổi

Khi tuổi càng cao, mật độ sắc tố điểm vàng ở một số người có thể giảm dần. Vì vậy, việc duy trì chế độ ăn giàu carotenoid hoặc bổ sung zeaxanthin khi cần thiết được xem là một trong những giải pháp góp phần hỗ trợ sức khỏe mắt lâu dài.

Bên cạnh việc bổ sung dưỡng chất, bạn cũng nên khám mắt định kỳ, kiểm soát tốt các bệnh lý toàn thân và duy trì lối sống lành mạnh để chăm sóc đôi mắt toàn diện.

Phù hợp với người thường xuyên sử dụng thiết bị điện tử

Những người làm việc văn phòng, học sinh, sinh viên hoặc người thường xuyên sử dụng máy tính, điện thoại trong nhiều giờ liên tục thường có nguy cơ gặp tình trạng mỏi mắt khi sử dụng máy tính hoặc khô mắt do giảm tần suất chớp mắt.

Ngoài việc áp dụng quy tắc 20-20-20, ngủ đủ giấc và duy trì chế độ ăn cân đối, việc bổ sung các carotenoid như lutein và zeaxanthin cũng là lựa chọn được nhiều người quan tâm nhằm hỗ trợ chăm sóc mắt hằng ngày.

Thực phẩm giàu zeaxanthin

Bên cạnh các sản phẩm bổ sung, zeaxanthin còn có thể được cung cấp thông qua chế độ ăn hằng ngày. Nhiều loại rau xanh, rau có màu vàng, cam và một số thực phẩm có nguồn gốc động vật đều chứa dưỡng chất này với hàm lượng khác nhau.

Mặc dù chế độ ăn đa dạng có thể cung cấp zeaxanthin cho cơ thể, nhưng ở một số người có nhu cầu cao hoặc chế độ ăn chưa cân đối, bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có thể cân nhắc việc bổ sung thông qua các sản phẩm hỗ trợ phù hợp.

Ai nên bổ sung zeaxanthin?

Phần lớn mọi người đều có thể bổ sung zeaxanthin thông qua chế độ ăn cân đối với nhiều rau xanh, rau củ quả có màu vàng hoặc cam. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng có thể cần quan tâm nhiều hơn đến việc bổ sung dưỡng chất này để hỗ trợ chăm sóc sức khỏe mắt.

Người từ 40 tuổi trở lên

Tuổi tác là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe mắt. Khi lớn tuổi, khả năng chống oxy hóa của cơ thể có xu hướng giảm và mật độ sắc tố điểm vàng cũng có thể thay đổi ở một số người. Việc duy trì chế độ ăn giàu carotenoid như zeaxanthin và lutein góp phần hỗ trợ sức khỏe thị giác theo thời gian.

Người thường xuyên sử dụng máy tính và điện thoại

Nhân viên văn phòng, học sinh, sinh viên hoặc những người làm việc với màn hình trong nhiều giờ liên tục thường dễ gặp tình trạng mỏi mắt do nhìn gần kéo dài. Ngoài việc áp dụng quy tắc 20-20-20, nghỉ giải lao hợp lý và điều chỉnh ánh sáng màn hình, việc duy trì chế độ ăn giàu zeaxanthin cũng là một trong những giải pháp được nhiều người lựa chọn.

Người có chế độ ăn ít rau xanh

Những người ít sử dụng rau xanh hoặc trái cây trong khẩu phần ăn có thể không cung cấp đủ lượng carotenoid cần thiết mỗi ngày. Trong trường hợp này, việc điều chỉnh chế độ ăn luôn là ưu tiên trước khi cân nhắc sử dụng các sản phẩm bổ sung.

Người quan tâm đến sức khỏe mắt

Bổ sung zeaxanthin không chỉ dành cho người lớn tuổi. Những người muốn duy trì sức khỏe mắt lâu dài, đặc biệt là người thường xuyên đọc sách, lái xe hoặc làm việc trong môi trường có cường độ ánh sáng cao, cũng có thể quan tâm đến dưỡng chất này như một phần của chế độ dinh dưỡng khoa học.

Zeaxanthin có an toàn không?

Zeaxanthin là dưỡng chất có nguồn gốc tự nhiên và có mặt trong nhiều loại thực phẩm được sử dụng hằng ngày. Khi bổ sung theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc theo tư vấn của nhân viên y tế, zeaxanthin nhìn chung được đánh giá là có độ an toàn cao.

Hiện nay chưa có mức khuyến nghị chính thức về nhu cầu zeaxanthin mỗi ngày đối với người trưởng thành khỏe mạnh. Nhiều nghiên cứu sử dụng zeaxanthin với các mức liều khác nhau tùy theo mục đích nghiên cứu, thường kết hợp cùng lutein.

Mặc dù vậy, việc sử dụng sản phẩm bổ sung không nên thay thế cho chế độ ăn đa dạng. Người dùng nên ưu tiên bổ sung dưỡng chất từ thực phẩm và chỉ sử dụng các sản phẩm hỗ trợ khi thực sự cần thiết.

Lưu ý khi sử dụng

• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.
• Không tự ý sử dụng vượt quá liều lượng được khuyến nghị.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang mang thai, cho con bú hoặc đang điều trị bệnh.
• Ngừng sử dụng và tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Zeaxanthin và lutein khác nhau như thế nào?

Zeaxanthin và lutein đều thuộc nhóm carotenoid và thường xuất hiện cùng nhau trong nhiều loại thực phẩm cũng như các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe mắt. Hai dưỡng chất này có cấu trúc hóa học gần giống nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau về vị trí phân bố trong võng mạc.

Lutein phân bố rộng hơn trong võng mạc, trong khi zeaxanthin tập trung nhiều tại vùng trung tâm của điểm vàng. Vì vậy, trong nhiều nghiên cứu, hai dưỡng chất này thường được đánh giá cùng nhau thay vì tách riêng.

Trên thực tế, nhiều sản phẩm hỗ trợ sức khỏe mắt kết hợp cả lutein và zeaxanthin nhằm bổ sung đồng thời hai carotenoid quan trọng này. Bạn có thể tìm hiểu thêm trong bài viết Lutein là gì? hoặc bài Lutein, Zeaxanthin và các dưỡng chất cho mắt. Bạn cũng có thể xem thêm bài viết so sánh viên uống bổ mắt Astra, Erato, Helios để so sánh một cách thực tế các dòng sản phẩm này.

Những sản phẩm có chứa zeaxanthin

Bên cạnh việc bổ sung zeaxanthin từ thực phẩm, nhiều sản phẩm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe mắt hiện nay cũng kết hợp dưỡng chất này với lutein và các thành phần chống oxy hóa khác nhằm đáp ứng nhu cầu bổ sung hằng hằng ngày.

Tại Trọng Hà Official, zeaxanthin có trong một số sản phẩm chăm sóc sức khỏe mắt như:

• Thuốc bổ mắt Astra – chứa Lutein, Zeaxanthin, Ginkgo Biloba, Quercetin, Rutin, Eyebright cùng các vi chất như kẽm và selen.
• Thuốc bổ mắt Erato – kết hợp Lutein, Zeaxanthin, Ginkgo Biloba, kẽm và selen, phù hợp với người muốn bổ sung các dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe mắt.
• Thuốc bổ mắt Helios – một sản phẩm khác cũng chứa đầy đủ dưỡng chất và được nhiều người lựa chọn.

Câu hỏi thường gặp về zeaxanthin

Zeaxanthin có phải là vitamin không?

Không. Zeaxanthin là một carotenoid, thuộc nhóm sắc tố tự nhiên có trong nhiều loại rau củ và trái cây. Đây không phải là vitamin nhưng là dưỡng chất được nghiên cứu nhiều trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe mắt.

Cơ thể có tự tạo ra zeaxanthin không?

Không. Cơ thể không thể tự tổng hợp zeaxanthin mà cần được cung cấp thông qua thực phẩm hoặc các sản phẩm bổ sung khi cần thiết.

Zeaxanthin có trong những thực phẩm nào?

Ngô vàng, cải bó xôi, cải xoăn, bông cải xanh, ớt chuông vàng, lòng đỏ trứng và đậu Hà Lan là những nguồn thực phẩm chứa zeaxanthin tự nhiên.

Có nên bổ sung zeaxanthin cùng lutein không?

Nhiều nghiên cứu đánh giá hai dưỡng chất này khi được sử dụng kết hợp vì chúng đều tập trung tại điểm vàng của võng mạc và có vai trò bổ trợ cho nhau. Đây cũng là lý do nhiều sản phẩm chăm sóc mắt hiện nay kết hợp cả lutein và zeaxanthin trong cùng một công thức.

Người trẻ có cần bổ sung zeaxanthin không?

Nếu có chế độ ăn đa dạng, giàu rau xanh và trái cây thì phần lớn người khỏe mạnh có thể nhận được zeaxanthin từ thực phẩm. Trong một số trường hợp có nhu cầu đặc biệt, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi sử dụng sản phẩm bổ sung.

Zeaxanthin có thay thế thuốc điều trị bệnh mắt không?

Không. Zeaxanthin là dưỡng chất hỗ trợ chăm sóc sức khỏe mắt và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Nếu có các dấu hiệu bất thường về thị lực hoặc mắc bệnh lý về mắt, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị phù hợp.

Kết luận

Zeaxanthin là một carotenoid tự nhiên tập trung chủ yếu tại điểm vàng của võng mạc. Nhờ đặc tính chống oxy hóa và khả năng góp phần hấp thụ một phần ánh sáng xanh năng lượng cao, zeaxanthin được xem là một trong những dưỡng chất quan trọng đối với sức khỏe mắt.

Việc duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, rau củ quả nhiều màu sắc kết hợp với lối sống lành mạnh, nghỉ ngơi hợp lý và khám mắt định kỳ là nền tảng giúp chăm sóc thị lực lâu dài. Trong trường hợp cần thiết, bạn có thể tham khảo các sản phẩm bổ sung có chứa zeaxanthin theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Nếu muốn tìm hiểu thêm về các dưỡng chất khác dành cho mắt, bạn có thể tham khảo những bài viết dưới đây:

• Lutein là gì?
• Lutein, Zeaxanthin và các dưỡng chất cho mắt
• Quy tắc 20-20-20 giúp giảm mỏi mắt
• Mỏi mắt khi sử dụng máy tính: Nguyên nhân và cách khắc phục